ΑΠΗΔΑΛΟΙ, ΟΧΙ ΑΚΥΒΕΡΝΗΤΟΙ!
Ποιοι είναι οι σημερινοί απήδαλοι Φαίακες
Από τα πλοία ΝΗΕΣ των Φαιάκων στην κοσμική θάλασσα της Αντίληψης του Ποσειδώνα
Μπορεί ένα πλοίο να ταξιδεύει χωρίς πηδάλιο; Μπορεί να γνωρίζει τον προορισμό του χωρίς να το κυβερνά κάποιος; Και μπορεί ο ανθρώπινος νους να ταξιδεύει ελεύθερος χωρίς να είναι ακυβέρνητος;
Ο Όμηρος μάς προσφέρει ένα από τα ωραιότερα αινίγματα της Οδύσσειας: τα θαυμαστά πλοία των Φαιάκων.
Στη ραψωδία θ, ο Αλκίνοος εξηγεί στον Οδυσσέα ότι τα πλοία τους δεν χρειάζονται κυβερνήτες και πηδάλια όπως τα συνηθισμένα καράβια. Γνωρίζουν τις σκέψεις και τις επιθυμίες των ανθρώπων, αναγνωρίζουν τις πόλεις και τις χώρες και διασχίζουν τη θάλασσα ακόμη και μέσα στην ομίχλη.
Τι παράξενη σύλληψη!
Πλοία που γνωρίζουν. Πλοία που αντιλαμβάνονται. Πλοία που ταξιδεύουν χωρίς να χρειάζονται το συνηθισμένο μέσο καθοδήγησης.
Απήδαλα, αλλά όχι ακυβέρνητα!
Και εδώ αρχίζει η ομηρική μας ανατροπή!
Πού βρίσκονται πραγματικά αυτά τα πλοία; Μήπως, πέρα από την κυριολεκτική θάλασσα της ομηρικής αφήγησης, μπορούμε να τα φανταστούμε να αρμενίζουν σε μια άλλη θάλασσα;
Στη θάλασσα του Νου. Στην κοσμική θάλασσα της Αντίληψης.
Αυτή είναι η δική μας φιλοσοφική και ποιητική ανάγνωση. Δεν ισχυριζόμαστε ότι ο Όμηρος περιγράφει κάποια σύγχρονη τεχνολογία ή ότι αυτή είναι η μοναδική ερμηνεία των στίχων του. Αναρωτιόμαστε, όμως, τι μπορεί να γεννήσει σήμερα η εκπληκτική φαντασία του.
Και ξαφνικά συναντούμε τον Τζιμ Τζάρμους και την ταινία του Ghost Dog: The Way of the Samurai.
Ένα πλοίο βρίσκεται σε μια ταράτσα. Δεν έχει θάλασσα, δεν έχει λιμάνι, δεν έχει ορατό θαλάσσιο δρόμο. Κι όμως, υπάρχει. Κάποιος το κατασκευάζει σε σουρεαλιστικό ναυπηγείο κινηματογραφικής τέχνης και ο πολύτροπος Όμηρος συναντά τον Σαμουράι με τον τρόπο του. ( Οι 7 υπέροχοι θα ακολουθήσουν με τον τρόπο του Κουροσάβα...)
Γιατί;
Μήπως κάθε πλοίο πρέπει υποχρεωτικά να βρίσκεται στη θάλασσα; Μήπως κάθε ταξίδι πρέπει να μετριέται σε ναυτικά μίλια; Μήπως η πραγματικότητα εξαντλείται σε όσα επιτρέπουν οι συνηθισμένοι κανόνες της;
Το πλοίο της ταράτσας δεν χρειάζεται να αρμενίσει για να μας ταξιδέψει.
Το ταξίδι δεν θέλει πάντοτε νερό. Θέλει ΝΟΥ!
Και κάπως έτσι, μέσα από τη δημιουργική φαντασία, το πλοίο του Τζάρμους συναντά τα πλοία των Φαιάκων.
Ο Οδυσσέας αρμενίζει στην κοσμική θάλασσα της Αντίληψης. Ο Ποσειδώνας παρακολουθεί με την τρίαινά του. Το πλοίο στην ταράτσα περιμένει, ενώ η σκέψη έχει ήδη ανοίξει πανιά.
Και εμείς;
Εμείς ταξιδεύουμε μαζί τους.
Όχι επειδή εγκαταλείψαμε τη λογική, αλλά επειδή η λογική και η φαντασία δεν είναι εχθροί. Η μία εξετάζει, η άλλη δημιουργεί. Η μία ελέγχει τις δυνατότητες, η άλλη αναζητά καινούργιες.
Ο νους δεν χρειάζεται να είναι δεμένος σε ένα εξωτερικό πηδάλιο για να γνωρίζει την κατεύθυνσή του.
Ο Νους κυβερνά. Η Αντίληψη προσανατολίζει. Η Φαντασία ανοίγει τα πανιά. Η Κρίση ελέγχει την πορεία.
Αυτή είναι η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στον απήδαλο και στον ακυβέρνητο.
Ο ακυβέρνητος παρασύρεται χωρίς να μπορεί να καθορίσει την πορεία του.
Ο απήδαλος δεν διαθέτει πηδάλιο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι στερείται κατεύθυνσης, γνώσης ή σκοπού.
Η ελευθερία δεν είναι η απουσία σκέψης, ούτε η άρνηση κάθε προσανατολισμού. Είναι η δυνατότητα να επιλέγεις συνειδητά τον δρόμο σου, να αναθεωρείς την πορεία σου και να αναλαμβάνεις την ευθύνη των επιλογών σου.
Και εδώ συναντούμε ξανά το Hagakure, τον Δρόμο του Σαμουράι.
Ο πολεμιστής καλείται να καλλιεργεί διαρκώς την αυτογνωσία του, να μη βολεύεται στις απόψεις του, να μελετά, να εξασκείται και να αναζητά σε ολόκληρη τη ζωή του πώς θα ακολουθήσει καλύτερα τον Δρόμο.
Δεν αρκεί να έχεις δύναμη. Χρειάζεται να γνωρίζεις πώς τη χρησιμοποιείς.
Δεν αρκεί να είσαι ελεύθερος. Χρειάζεται να γνωρίζεις τι κάνεις με την ελευθερία σου.
Δεν αρκεί να ταξιδεύεις. Χρειάζεται να αναρωτιέσαι πού πηγαίνεις και γιατί.
Και ο Οδυσσέας;
Ο πολύτροπος Οδυσσέας μάς υπενθυμίζει ότι ακόμη και ο προορισμός δεν καταργεί την περιπέτεια της γνώσης. Η Ιθάκη είναι ο στόχος της επιστροφής του, αλλά το ταξίδι του είναι γεμάτο επιλογές, δοκιμασίες, λάθη, ανακαλύψεις και μεταμορφώσεις.
Δεν είναι κάθε ταξιδιώτης εξερευνητής. Δεν είναι κάθε ελεύθερος άνθρωπος και αυτόνομος στοχαστής.
Και δεν είναι κάθε άνθρωπος χωρίς πηδάλιο ακυβέρνητος.
Ας αναρωτηθούμε λοιπόν:
Ποιος κυβερνά τον ανθρώπινο νου; Η συνήθεια; Ο φόβος; Η επιθυμία; Η εξουσία των άλλων; Ή η καλλιεργημένη ικανότητα της αντίληψης και της κρίσης;
Πόσοι άνθρωποι διαθέτουν πηδάλιο, αλλά δεν γνωρίζουν πού πηγαίνουν;
Και πόσοι ταξιδεύουν χωρίς πηδάλιο, έχοντας βαθιά επίγνωση της πορείας τους;
ΑΠΗΔΑΛΟΙ, ΟΧΙ ΑΚΥΒΕΡΝΗΤΟΙ!
Αυτό είναι το δικό μας φιλοσοφικό παράδοξο.
Δεν αρνούμαστε την κατεύθυνση. Αρνούμαστε να συγχέουμε την κατεύθυνση με την εξωτερική χειραγώγηση.
Δεν απορρίπτουμε τη λογική. Την επιστρατεύουμε για να εξετάζουμε ακόμη και τις πιο τολμηρές δημιουργίες της φαντασίας.
Και δεν αναζητούμε έτοιμες απαντήσεις για κάθε ερώτημα.
Γιατί το ωραιότερο ταξίδι αρχίζει συχνά από μια ερώτηση.
Κι αν η πραγματική θάλασσα βρίσκεται μέσα στον άνθρωπο;
Τότε ίσως τα πλοία των Φαιάκων να εξακολουθούν να ταξιδεύουν.
Όχι ως ιστορικά τεκμηριωμένα σκάφη, αλλά ως αθάνατες δημιουργίες της ποιητικής φαντασίας.
Στον Ωκεανό της Αντίληψης.
Εκεί όπου ο Νους δεν έχει ανάγκη από δεσμά για να αποκτήσει προσανατολισμό.
Απήδαλοι, λοιπόν. Ποτέ ακυβέρνητοι!
Απήδαλα Ομηρικά Έπη στη σύγχρονη θάλασσα της Αντίληψης
Αστραία ©©
